Zijn wortels goed voor je ogen? Het klopt maar half

Door de redactie van ORGANICO Labs · 17 september 2026 · leestijd 8 minuten · alle studies gecontroleerd via PubMed

Het klopt half. Wortels bevatten bètacaroteen, je lichaam maakt daar vitamine A van, en vitamine A heb je nodig om in de schemer te zien. Maar wie geen tekort heeft, ziet van een extra kilo worteltjes helemaal niets beter. Er is zelfs een groep die voorzichtig moet zijn met bètacaroteen, en dat staat op geen enkele zak.

Wat er wél klopt

In de staafjes van je netvlies, de cellen waarmee je bij weinig licht ziet, zit een pigment dat rodopsine heet. Vitamine A is daar een bouwsteen van. Zonder vitamine A maak je geen rodopsine, en zonder rodopsine zie je in de schemer slecht.

Dat is geen theorie. In een groot onderzoek onder ruim 3.400 Indonesische kleuters volgden Sommer en collega's in 1983 kinderen met milde vitamine A-tekorten, herkenbaar aan nachtblindheid en aan de vlekjes op het oogwit die Bitot-vlekken heten. De sterfte onder die kinderen lag gemiddeld vier keer hoger dan onder kinderen met gezonde ogen, en in sommige leeftijdsgroepen acht tot twaalf keer hoger.

Een vitamine A-tekort is dus bittere ernst. Alleen: in Nederland en België komt het nauwelijks voor.

Wat er niet klopt

Wortels maken je zicht niet scherper. Bijziendheid, verziendheid en een cilinder komen door de vorm van je oog en de stugheid van je ooglens, en daar verandert geen enkele groente iets aan. Wie een bril nodig heeft, houdt een bril nodig.

Het verhaal dat wortels je nachtzicht bovennatuurlijk goed maken, wordt vaak in verband gebracht met Britse oorlogspropaganda uit de Tweede Wereldoorlog, bedoeld om te verhullen dat piloten radar gebruikten. Of dat precies zo gegaan is, valt moeilijk hard te maken. Dat het idee sindsdien niet meer weg te krijgen is, staat wel vast.

En de stoffen die de macula echt voeden?

Voor het gele maculapigment, het scherpste deel van je netvlies, zijn luteïne en zeaxanthine de relevante stoffen. En daar is de wortel niet eens de winnaar.

Sommerburg en collega's analyseerden in 1998 drieëndertig soorten groente en fruit plus eidooier. Mais had het hoogste aandeel luteïne, eidooier en mais samen de hoogste som van luteïne en zeaxanthine, en oranje paprika het hoogste aandeel zeaxanthine. Donkergroene bladgroenten leverden veel luteïne maar vrijwel geen zeaxanthine.

Wie dus gericht eet voor het maculapigment, komt eerder uit bij een ei, mais en paprika dan bij een wortel. Het volledige overzicht staat op onze pagina over voeding voor je ogen.

Oranje handpalmen: carotenemie

Wie werkelijk veel wortels eet, kan geel-oranje verkleuren, het duidelijkst op de handpalmen, voetzolen en rond de neus. Dat heet carotenemie. Lascari beschreef het in 1981 al als een goedaardige aandoening waarvan overmatige worteltjesinname de gebruikelijke oorzaak is, en waarschuwde vooral dat het met geelzucht kan worden verward en zo tot onnodig onderzoek leidt.

Belangrijk verschil met vitamine A zelf: je lichaam zet bètacaroteen alleen om in vitamine A als het dat nodig heeft. Aan bètacaroteen uit voeding vergiftig je je dus niet. Aan vitamine A uit een supplement of uit lever wel, want die vorm slaat je lever op.

De waarschuwing die nergens op de verpakking staat

Voor bètacaroteen in supplementvorm ligt het anders dan voor de wortel op je bord. Twee grote gerandomiseerde studies vonden bij rokers een ongunstig effect.

De derde rij is het tegenwicht en hoort erbij: in een overwegend niet-rokende groep gebeurde er niets. Het probleem zit bij rokers en oud-rokers, niet bij iedereen. Om precies deze reden hebben de onderzoekers van AREDS2 bètacaroteen uit hun oogformule gehaald.

Wat er in Turbo Vision zit, en wat dat betekent

Turbo Vision bevat per dagdosering van twee capsules 240 mcg vitamine A (30 procent van de referentie-inname) en 10,5 mg bètacaroteen uit de alg Dunaliella salina. Die 30 procent is bewust bescheiden, omdat vitamine A vetoplosbaar is en zich opstapelt.

Het bètacaroteen erin is de reden dat de waarschuwing hierboven ook op ons eigen product slaat, en dat zeggen we liever zelf. Rook je of heb je gerookt, overleg dan eerst met je huisarts.

Wat wij niet beweren

We beweren niet dat wortels of een supplement je zicht verbeteren. De enige claim die er formeel over vitamine A mag worden gemaakt, is dat het bijdraagt tot de instandhouding van een normaal gezichtsvermogen. Instandhouding, niet verbetering; dat verschil in één woord is precies waar dit hele misverstand op drijft.

En we beweren niet dat de oorlogspropaganda het verhaal in de wereld heeft geholpen. Dat is een aannemelijk verhaal, geen vastgesteld feit.

Veelgestelde vragen

Zijn wortels goed voor je ogen?

Ze leveren bètacaroteen, waar je lichaam vitamine A van maakt, en vitamine A is een bouwsteen van het pigment waarmee je in schemer ziet. Voor wie geen tekort heeft, levert extra vitamine A echter geen beter zicht op.

Ga ik beter zien in het donker van wortels?

Alleen als je een vitamine A-tekort hebt. Dat tekort geeft nachtblindheid en aanvullen herstelt die klacht. In Nederland en België komt zo'n tekort zelden voor.

Kan ik mijn bril kwijtraken door gezond te eten?

Nee. Bijziendheid, verziendheid en cilinder komen door de vorm van je oog en de stugheid van je ooglens. Voeding verandert daar niets aan.

Word je oranje van te veel wortels?

Dat kan, en het heet carotenemie. Het valt het meest op aan handpalmen, voetzolen en rond de neus. Het werd al in 1981 beschreven als een goedaardige aandoening, met als belangrijkste risico dat het met geelzucht wordt verward.

Kun je te veel bètacaroteen binnenkrijgen uit voeding?

Uit voeding niet in de zin van vergiftiging, omdat je lichaam alleen omzet wat het nodig heeft. Uit supplementen ligt het anders, vooral voor rokers en oud-rokers.

Waarom zou een roker voorzichtig zijn met bètacaroteen?

In een Finse studie onder 29.133 mannelijke rokers lag de totale sterfte in de bètacaroteengroep 8 procent hoger, vooral door longkanker en hartziekte. In een tweede studie onder 18.314 rokers, oud-rokers en asbestwerkers was het relatieve risico op longkanker 1,28. In een grotendeels niet-rokende groep van 22.071 artsen was er geen effect.

Welke groente is dan wél het beste voor je ogen?

Voor het maculapigment komen mais, eidooier en oranje paprika er het beste uit. Oranje paprika had in een analyse van 33 soorten groente en fruit het hoogste aandeel zeaxanthine; donkergroene bladgroenten leveren veel luteïne maar vrijwel geen zeaxanthine.

Hoeveel vitamine A heb ik nodig?

De referentie-inname staat op elk etiket als percentage. Turbo Vision levert er 30 procent van per dagdosering, bewust bescheiden omdat vitamine A vetoplosbaar is en zich in de lever opstapelt.

Mag ik vitamine A tijdens de zwangerschap?

Overleg altijd eerst met je arts. Vitamine A in supplementvorm heeft een bovengrens en tijdens zwangerschap gelden aparte adviezen.

Is het verhaal over wortels en de Britse piloten waar?

Het wordt vaak verteld en het is aannemelijk, maar het is geen vastgesteld feit. Wat wel vaststaat, is dat het idee sindsdien niet meer uit de volksmond is verdwenen.

De bronnen

Let op het verschil in populatie tussen de drie bètacaroteenstudies. Twee onderzochten rokers en asbestwerkers en vonden schade; de derde onderzocht grotendeels niet-rokende artsen en vond niets. Dat is geen tegenspraak maar de kern van de zaak: het risico hangt aan de groep. En het onderzoek van Sommer gaat over kinderen met een werkelijk tekort in een ontwikkelingsland, wat een heel andere situatie is dan een Nederlandse keuken.

1. Sommer A, Tarwotjo I, Hussaini G, Susanto D. Increased mortality in children with mild vitamin A deficiency. The Lancet 1983;2(8350):585-588. doi:10.1016/S0140-6736(83)90677-3
2. Sommerburg O, Keunen JE, Bird AC, van Kuijk FJ. Fruits and vegetables that are sources for lutein and zeaxanthin: the macular pigment in human eyes. British Journal of Ophthalmology 1998;82(8):907-910. doi:10.1136/bjo.82.8.907
3. Lascari AD. Carotenemia: a review. Clinical Pediatrics 1981;20(1):25-29. doi:10.1177/000992288102000103
4. The Alpha-Tocopherol, Beta Carotene Cancer Prevention Study Group. The effect of vitamin E and beta carotene on the incidence of lung cancer and other cancers in male smokers. New England Journal of Medicine 1994;330(15):1029-1035. doi:10.1056/NEJM199404143301501
5. Omenn GS, Goodman GE, Thornquist MD, e.a. Effects of a combination of beta carotene and vitamin A on lung cancer and cardiovascular disease. New England Journal of Medicine 1996;334(18):1150-1155. doi:10.1056/NEJM199605023341802
6. Hennekens CH, Buring JE, Manson JE, e.a. Lack of effect of long-term supplementation with beta carotene on the incidence of malignant neoplasms and cardiovascular disease. New England Journal of Medicine 1996;334(18):1145-1149. doi:10.1056/NEJM199605023341801
7. Europese Commissie. Verordening (EU) nr. 432/2012, lijst van toegestane gezondheidsclaims. EUR-Lex 32012R0432

Verder lezen

• Voeding voor je ogen, met de analyse van 33 soorten groente en fruit
• Vitamines voor je ogen, en welke vier het echt mogen claimen
• Vermoeide ogen achter een scherm

Deel dit met wie het worteltjesverhaal nog gelooft.