5-HTP bijwerkingen: wat er echt gebeurt en bij welke dosering

U slikt een capsule door met een glas water. Binnen twintig minuten is de inhoud opgelost in uw maag, en binnen anderhalf uur zit de piek in uw bloed. Wat er in die eerste uren gebeurt, bepaalt vrijwel alle bijwerkingen die van 5-HTP bekend zijn. Niet in uw hoofd, maar in uw darm. Deze pagina loopt die route na, met de cijfers uit het onderzoek erbij, en zegt er eerlijk bij waar de grens ligt tussen een vervelende bijwerking en een echt risico.

Deel dit artikel wanneer je denkt dat je er iemand een plezier mee doet:

Waarom uw darm als eerste protesteert

5-HTP is de directe voorloper van serotonine. Uw lichaam zet het om met één enzym, en dat enzym zit niet alleen in uw hersenen. Het zit ook in uw darmwand, in uw lever en in uw bloedvaten. Sterker nog: verreweg het meeste serotonine in uw lichaam zit helemaal niet in uw hoofd maar in uw darm.

Dat is de kern van het hele bijwerkingenverhaal. Als u 5-HTP inneemt, wordt een flink deel ervan al omgezet voordat het ooit in de buurt van uw hersenen komt. Die omzetting vindt plaats precies daar waar serotonine de beweging van uw darm aanstuurt en waar het de prikkel voor misselijkheid kan afgeven. Vandaar dat de meest gemelde klachten geen psychische klachten zijn, maar maagklachten.

Er is een elegant bewijs dat dit klopt. Onderzoekers van het Centre for Human Drug Research in Leiden gaven in 2008 twaalf gezonde mannen 5-HTP, en bij één van de proefronden gaven ze er granisetron bij. Granisetron is een middel dat een bepaald type serotonineontvanger in de darm blokkeert, en het wordt normaal gebruikt tegen misselijkheid bij chemotherapie. Het resultaat: niemand gaf over. In de ronde zonder dat middel gaven twee van de twaalf deelnemers over, en met een ander middel dat via een andere route werkt zelfs vijf van de twaalf.

Belangrijk detail uit datzelfde onderzoek: de hormoonreactie in het lichaam bleef bij granisetron gewoon intact. De werking veranderde dus niet, alleen de misselijkheid verdween. Dat laat zien dat de misselijkheid een lokaal darmeffect is en niet een teken dat er te veel gebeurt.

De cijfers waar bijna alles om draait

In hetzelfde Leidse centrum werd in 2008 een ander onderzoek gepubliceerd dat tot vandaag het duidelijkste beeld geeft van hoe de dosis zich verhoudt tot de klachten. Vijftien gezonde mannen kregen in een dubbelblinde opzet achtereenvolgens placebo, 100, 200 en 300 milligram 5-HTP.

De onderzoekers keken naar de hormoonreactie, maar wat deze pagina interessant maakt, is wat ze over de bijwerkingen rapporteerden. Misselijkheid en braken kwamen het vaakst voor, en ze namen duidelijk toe met de dosis. De uitval liep op van 6,6 procent bij 100 milligram naar 45,5 procent bij 300 milligram. Bijna de helft van de deelnemers hield het bij de hoogste dosis niet vol.

De conclusie van de auteurs was dat het frequent optreden van misselijkheid en braken de bruikbaarheid boven 100 milligram beperkt. Dat is een opmerkelijke zin, want deze deelnemers kregen er carbidopa bij, een stof die juist bedoeld is om de omzetting buiten de hersenen af te remmen en daarmee de maagklachten te verminderen. Zelfs mét die bescherming werd de hoogste dosis voor bijna de helft van de groep te veel.

Eén nuance die u nergens anders zult lezen, en die er wel bij hoort: voor 200 milligram staat in de publicatie geen apart uitvalpercentage. En voor doseringen onder de 100 milligram is dit onderzoek simpelweg niet gedaan. Wat u uit deze grafiek mag aflezen is de richting, niet een exacte voorspelling voor uw eigen capsule.

Hoe vaak komt wat voor

Er bestaat voor 5-HTP geen bijsluiter met percentages zoals bij een medicijn, omdat het in Nederland als voedingssupplement wordt verkocht en niet als geneesmiddel. Wat er wel is, zijn de gemelde klachten uit onderzoek en uit de overzichtsliteratuur. Hieronder staan ze op volgorde van hoe vaak ze genoemd worden.

Dat laatste kolommetje is geen medisch advies maar praktijk. Houdt een klacht langer dan een week aan of wordt hij erger, dan is stoppen de juiste stap, en bij twijfel overlegt u met uw huisarts of apotheker.

Het serotoninesyndroom, zonder overdrijving en zonder bagatelliseren

Dit is de term die bij vrijwel elke zoekopdracht naar de veiligheid van 5-HTP opduikt, en het is tegelijk de term waar de meeste verwarring over bestaat. Twee dingen kloppen hier allebei: het is een serieuze aandoening die dodelijk kan aflopen, en het ontstaat bijna nooit door een supplement alleen.

In het standaardoverzicht in The New England Journal of Medicine uit 2005 beschrijven Boyer en Shannon het als een voorspelbaar gevolg van te veel serotonineactiviteit, niet als een allergische of onvoorspelbare reactie. Een recenter overzicht uit 2023 in Basic and Clinical Pharmacology and Toxicology vat de drie groepen verschijnselen samen:

• Overprikkeling van de spieren: trillen, spiertrekkingen, overactieve reflexen, stijfheid.
• Ontregeling van het autonome zenuwstelsel: zweten, koorts, snelle hartslag, hoge bloeddruk, verwijde pupillen, diarree.
• Veranderd bewustzijn: onrust, verwardheid, agitatie.

De auteurs benadrukken twee dingen. Ten eerste dat het beeld ontstaat bij iemand die net begonnen is met een serotonerg middel of net de dosis heeft verhoogd. Ten tweede dat het meestal gaat om een wisselwerking tussen twee of meer middelen, en niet om één middel in een gewone dosering.

De combinaties waarbij u van 5-HTP afblijft

Dit is het deel van de pagina dat er echt toe doet. Niet omdat 5-HTP op zichzelf gevaarlijk zou zijn, maar omdat een aantal veelgebruikte medicijnen precies hetzelfde systeem aanspreekt. Twee dingen die ieder voor zich de serotonineactiviteit verhogen, tellen bij elkaar op.

Deze lijst is niet volledig, en dat is precies waarom het advies simpel is: gebruikt u dagelijks medicijnen, welke dan ook, leg dan uw medicijnlijst voor aan uw apotheker voordat u met 5-HTP begint. Een apotheker kan dit in twee minuten nakijken en doet dat kosteloos.

En de combinatie met uitgaansmiddelen

Er circuleert al jaren het idee dat 5-HTP na het gebruik van XTC de kater zou verzachten of schade zou beperken. Wij verkopen een supplement voor mensen die rustiger door hun dag willen, en dit is niet waar het voor bedoeld is. Maar de vraag wordt vaak genoeg gesteld om er een eerlijk antwoord op te geven.

XTC werkt door in één keer een grote hoeveelheid serotonine vrij te maken. Dat is dezelfde knop waar 5-HTP aan draait, van een andere kant. De combinatie is daarmee precies het soort stapeling dat in de overzichtsliteratuur als risicofactor wordt beschreven. Het Nederlandse voorlichtingscircuit rond uitgaan waarschuwt hier om dezelfde reden voor. Wij raden de combinatie af, zonder er verder omheen te draaien.

Waar het verhaal over besmette capsules vandaan komt

Wie lang genoeg zoekt, komt vroeg of laat het woord eosinofilie-myalgiesyndroom tegen, meestal afgekort tot EMS. Het wordt op sommige pagina's opgevoerd als reden om van 5-HTP af te blijven. Het is de moeite waard om precies te weten wat er destijds gebeurd is, want de feiten liggen anders dan de samenvatting die rondgaat.

In 1989 brak in de Verenigde Staten een uitbraak uit van een ernstige aandoening met spierpijn en een sterk verhoogd aantal eosinofielen in het bloed. De oorzaak werd teruggevoerd op één specifieke partij synthetisch tryptofaan van één fabrikant, waar een verontreiniging in zat. Tryptofaan werd daarop uit de handel gehaald.

Let op het onderscheid: tryptofaan, niet 5-HTP. Het zijn verwante stoffen, want tryptofaan is de grondstof waaruit uw lichaam 5-HTP maakt, maar het zijn andere producten met andere productieprocessen. 5-HTP voor supplementen wordt gewonnen uit de zaden van de Afrikaanse plant Griffonia simplicifolia, en niet in een fermentatietank gemaakt.

Omdat de twee stoffen familie van elkaar zijn, is 5-HTP daarna wel jarenlang extra in de gaten gehouden. Een veiligheidsoverzicht in Toxicology Letters uit 2004 concludeerde dat er ondanks wereldwijd gebruik geen overtuigende gevallen van toxiciteit naar voren waren gekomen, met als mogelijke uitzondering één onopgehelderde casus. Uitgebreide analyses van verschillende 5-HTP-bronnen vonden niet de verontreinigingen die bij tryptofaan speelden. Een klein extra chromatografisch signaal dat in sommige monsters werd gezien en bekend werd als peak X, noemden de auteurs een artefact in oneindig kleine hoeveelheden.

Daar hoort een eerlijke kanttekening bij, en die maken wij liever zelf dan dat u hem elders leest. Dat overzicht kwam van auteurs met een band met de supplementenindustrie. Een onafhankelijker en veel recenter overzicht uit 2020 in het International Journal of Molecular Sciences behandelt dezelfde vraag opnieuw en besteedt een apart hoofdstuk aan toxiciteit en aan verontreinigingen in tryptofaan- en 5-HTP-preparaten. En de Cochrane-review over dit onderwerp houdt het nuchter: de mogelijke samenhang tussen deze stoffen en EMS is nooit volledig opgehelderd.

De praktische conclusie is niet dat er niets aan de hand was, maar dat het risico in de productiekwaliteit zit en niet in het molecuul. Vraag daarom bij welke leverancier dan ook naar de herkomst van het extract en naar analysecertificaten per batch.

De bijwerking waar in Nederland wél meldingen over binnenkomen

Dit is het deel dat op geen enkele andere Nederlandse pagina over 5-HTP staat, terwijl het voor de koper misschien wel het belangrijkste is. Vrijwel elk 5-HTP-supplement bevat namelijk ook vitamine B6, en daar zit in Nederland een echt gedocumenteerd probleem.

Vitamine B6 zit erbij omdat het in de actieve vorm het co-enzym is van precies dat enzym dat 5-HTP omzet in serotonine. Dat is geen marketing maar biochemie. Het probleem ontstaat bij de hoeveelheid.

Bijwerkingencentrum Lareb, het Nederlandse meldpunt voor bijwerkingen, publiceerde in november 2024 dat er inmiddels 238 meldingen waren binnengekomen van zenuwpijn bij mensen die producten met vitamine B6 gebruikten. De klachten zijn herkenbaar: tintelingen, een doof gevoel of pijn in handen en voeten. Ongeveer een derde van de melders gaf aan te herstellen na het stoppen.

De cijfers die daarbij horen:

Die op één na laatste regel verdient aandacht. Van de 238 meldingen ging het in 79 gevallen om een product dat binnen het door EFSA veilig genoemde niveau bleef. Dat betekent niet dat 12 milligram onveilig is, maar het laat zien dat gevoeligheid per persoon verschilt en dat meer hier niet beter is.

Als u een 5-HTP-product overweegt, kijk dan dus niet alleen naar de milligrammen 5-HTP maar ook naar de milligrammen B6, en tel daar eventuele andere supplementen bij op die u al gebruikt. Een multivitamine, een B-complex en een stresssupplement kunnen samen zomaar boven de norm uitkomen zonder dat u het doorheeft.

Voor wie 5-HTP niet bedoeld is

Los van de medicijnen hierboven is er een groep mensen voor wie geldt: niet doen, of eerst overleggen. Niet omdat er bewijs van schade is, maar omdat er te weinig onderzoek is om iets te kunnen beloven.

• Zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven. Er is geen onderzoek dat veiligheid in deze periode aantoont. Het etiket van Relax+ verwijst hen naar hun arts, en dat is ook onze lijn.
• Kinderen. Er is één Italiaans onderzoek waarin kinderen een combinatie van Griffonia-extract en magnesium kregen tegen bewegingsziekte, maar dat gebeurde onder begeleiding van kinderartsen. Buiten die context hoort het niet bij kinderen thuis.
• Mensen met een aandoening van lever of nieren. De omzetting en afbraak lopen daarlangs.
• Mensen die binnenkort een operatie ondergaan. Meld het gebruik bij het preoperatieve gesprek en stop in overleg, omdat bij een narcose middelen worden gebruikt die op hetzelfde systeem aangrijpen.
• Mensen die in behandeling zijn voor een depressie. Dit is geen vervanging, en de combinatie met de behandeling hoort via de behandelaar te lopen.

Hoe lang kunt u het gebruiken

Dit is de vraag waar de eerlijkste antwoorden het kortst zijn. De onderzoeken die er liggen zijn klein en kortdurend. De Cochrane-review over tryptofaan en 5-HTP bij somberheid vond 108 studies, maar hield er uiteindelijk maar twee over die goed genoeg waren, samen 64 deelnemers. Een recenter onderzoek bij mensen met de ziekte van Parkinson gebruikte 50 milligram per dag gedurende vier weken.

Vier weken, acht weken, dat is de orde van grootte waarover onderzoek beschikbaar is. Er bestaat geen studie die tien jaar dagelijks gebruik heeft gevolgd. Wie dat wel beweert, verzint het.

Praktisch betekent dat: gebruik het in periodes waarin u er iets aan denkt te hebben, en niet omdat het nu eenmaal in het kastje staat. Las pauzes in. Merkt u na een maand of zes weken niets, dan is dat ook een antwoord, en blijft doorslikken zonder effect zonde van uw geld.

Zoekt u vooral iets voor de nacht, dan zet ons overzicht van natuurlijke slaapmiddelen de opties naast elkaar. En wie liever iets gebruikt waar geen wisselwerking met serotonerge medicijnen bij speelt, kan L-theanine bekijken, dat op een heel ander systeem aangrijpt.

Wat 5-HTP in elk geval niet doet: gewenning opwekken of ontwenningsverschijnselen geven zoals sommige slaapmiddelen dat kunnen. U kunt zonder afbouwschema stoppen.

Hoe Relax+ zich tot deze cijfers verhoudt

Wij vinden dat een winkel die een product met 5-HTP verkoopt, ook moet durven vertellen bij welke dosering de problemen beginnen. Vandaar deze pagina. En dan hoort erbij dat wij onze eigen getallen ernaast leggen.

Relax+ levert per dagdosering van twee capsules 375 milligram Griffonia-extract, gestandaardiseerd op 20 procent 5-HTP. Dat komt neer op 75 milligram 5-HTP per dag. Daarnaast zit er 1,4 milligram vitamine B6 in, in de actieve P5P-vorm, wat neerkomt op 100 procent van de referentie-inname.

Wij zeggen niet dat 75 milligram gegarandeerd klachtenvrij is. Dat staat nergens gemeten en dus beweren wij het niet. Wat we wel kunnen zeggen is waarom we deze hoeveelheid hebben gekozen: hij ligt onder de dosering waarbij de uitval met 6,6 procent nog laag was, en ver onder de dosering waarbij bijna de helft afhaakte.

Het gebruiksadvies op het etiket luidt twee capsules met water, bij voorkeur voor het slapen. Reageert u de eerste dagen wat gevoelig, dan is met wat voedsel innemen een verstandige aanpassing.

Veelgestelde vragen

Is 5-HTP gevaarlijk?

Voor een gezonde volwassene die geen serotonerge medicijnen gebruikt en zich aan de dosering op het etiket houdt, is het belangrijkste risico niet gevaar maar ongemak: misselijkheid. Een veiligheidsoverzicht in Toxicology Letters uit 2004 concludeerde dat er ondanks wereldwijd gebruik geen overtuigende gevallen van toxiciteit naar voren waren gekomen. Het wordt wel riskant in combinatie met antidepressiva, MAO-remmers, tramadol, triptanen, sint-janskruid of dextromethorfan, omdat die op hetzelfde systeem aangrijpen.

Wat zijn de bijwerkingen van 5-HTP?

Misselijkheid staat met afstand bovenaan, gevolgd door braken, buikpijn en diarree. Die klachten ontstaan in uw darmwand, waar een groot deel van het 5-HTP al wordt omgezet voordat het uw hersenen bereikt. Verder worden slaperigheid overdag, levendige dromen en hoofdpijn genoemd. Voor die laatste drie bestaan geen betrouwbare percentages, omdat 5-HTP als voedingssupplement wordt verkocht en er dus geen bijsluiter met bijwerkingenfrequenties is.

Waarom word ik misselijk van 5-HTP?

Omdat serotonine in uw darm een prikkel voor misselijkheid kan afgeven, en omdat een flink deel van het 5-HTP daar wordt omgezet. Dat dit de verklaring is, blijkt uit een Leids onderzoek uit 2008: toen deelnemers er granisetron bij kregen, een middel dat een bepaald type serotonineontvanger in de darm blokkeert, gaf niemand meer over, terwijl de hormoonreactie in het lichaam gewoon intact bleef. Innemen met wat voedsel en de dosis niet verhogen helpt in de praktijk het meest.

Hoeveel 5-HTP per dag is te veel?

Daar bestaat geen officiële bovengrens voor, maar het onderzoek geeft wel richting. In een dubbelblind Leids onderzoek uit 2008 met vijftien gezonde mannen liep de uitval door misselijkheid en braken op van 6,6 procent bij 100 milligram naar 45,5 procent bij 300 milligram. De onderzoekers schreven dat de bruikbaarheid boven 100 milligram daardoor beperkt is. Relax+ levert 75 milligram per dag en blijft daarmee onder de laagste dosering die in dat onderzoek is getest.

Kan ik 5-HTP nemen naast antidepressiva?

Nee, niet op eigen initiatief. SSRI's, SNRI's, tricyclische antidepressiva en zeker MAO-remmers verhogen allemaal de serotonineactiviteit, en 5-HTP levert daar grondstof bij. Dat is precies de stapeling die in de literatuur over het serotoninesyndroom als risicofactor wordt beschreven. Gebruikt u een antidepressivum, leg uw medicijnlijst dan voor aan uw arts of apotheker voordat u iets toevoegt.

Hoe herken ik het serotoninesyndroom?

Aan een combinatie van drie soorten verschijnselen die binnen enkele uren opkomen na een nieuw middel of een verhoging: overprikkelde spieren (trillen, spiertrekkingen, stijfheid), een ontregeld autonoom zenuwstelsel (zweten, koorts, snelle hartslag, verwijde pupillen) en een veranderd bewustzijn (onrust, verwardheid). Het gaat vrijwel altijd om een wisselwerking tussen middelen en niet om één middel in een gewone dosering. Herkent u dit beeld, bel dan uw huisarts of de huisartsenpost.

Is 5-HTP verslavend, en kan ik zomaar stoppen?

Er zijn geen aanwijzingen dat 5-HTP gewenning of ontwenningsverschijnselen geeft zoals bepaalde slaapmiddelen dat kunnen. U kunt zonder afbouwschema stoppen. Wel is het verstandig om pauzes in te lassen in plaats van jarenlang dagelijks door te slikken, simpelweg omdat er geen onderzoek bestaat dat zulk langdurig gebruik heeft gevolgd.

Hoe lang mag ik 5-HTP gebruiken?

Eerlijk antwoord: verder dan enkele weken tot een paar maanden reikt het onderzoek niet. De Cochrane-review over tryptofaan en 5-HTP bij somberheid vond 108 studies en hield er uiteindelijk twee over die goed genoeg waren, samen 64 deelnemers. Een recenter onderzoek bij mensen met de ziekte van Parkinson gebruikte 50 milligram per dag gedurende vier weken. Merkt u na vier tot zes weken niets, dan is doorslikken zonde van uw geld.

Mag ik 5-HTP tijdens zwangerschap of borstvoeding?

Niet zonder overleg met uw arts of verloskundige. Er is geen onderzoek dat veiligheid in deze periode aantoont, en dat is een andere uitspraak dan dat het onveilig zou zijn. Het etiket van Relax+ verwijst zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven daarom naar hun arts.

Is de vitamine B6 in een 5-HTP-supplement veilig?

Dat hangt van de hoeveelheid af, en dit is de bijwerking waar in Nederland wél veel over gemeld wordt. Bijwerkingencentrum Lareb ontving tot november 2024 in totaal 238 meldingen van zenuwpijn bij gebruikers van producten met vitamine B6, herkenbaar aan tintelingen of een doof gevoel in handen en voeten. De aanbevolen dagelijkse hoeveelheid is 1,5 milligram, EFSA noemt 12 milligram een veilig niveau en de Warenwet staat sinds 1 oktober 2018 maximaal 21 milligram toe. Relax+ bevat 1,4 milligram per dagdosering. Tel altijd op wat u via andere supplementen al binnenkrijgt.

Deel dit artikel wanneer je denkt dat je er iemand een plezier mee doet:

Meer achtergrond over hoe 5-HTP werkt en wat het onderzoek erover laat zien, staat op onze pagina over 5-HTP. Alle gidsen vindt u in de kennisbank.

Bronnen

1. Smarius LJCA, Jacobs GE, Hoeberechts-Lefrandt DHM, et al. Pharmacology of rising oral doses of 5-hydroxytryptophan with carbidopa. Journal of Psychopharmacology. 2008;22(4):426–433. Via PubMed. doi.org/10.1177/0269881107082025
2. Jacobs GE, Kamerling IMC, de Kam ML, et al. Enhanced tolerability of the 5-hydroxytryptophane challenge test combined with granisetron. Journal of Psychopharmacology. 2010;24(1):65–72. Via PubMed. doi.org/10.1177/0269881108094299
3. Boyer EW, Shannon M. The serotonin syndrome. The New England Journal of Medicine. 2005;352(11):1112–1120. Via PubMed. doi.org/10.1056/NEJMra041867
4. Mikkelsen N, Damkier P, Pedersen SA. Serotonin syndrome: a focused review. Basic & Clinical Pharmacology & Toxicology. 2023;133(2):124–129. Via PubMed. doi.org/10.1111/bcpt.13912
5. Das YT, Bagchi M, Bagchi D, Preuss HG. Safety of 5-hydroxy-L-tryptophan. Toxicology Letters. 2004;150(1):111–122. Via PubMed. doi.org/10.1016/j.toxlet.2003.12.070
6. Maffei ME. 5-Hydroxytryptophan (5-HTP): Natural Occurrence, Analysis, Biosynthesis, Biotechnology, Physiology and Toxicology. International Journal of Molecular Sciences. 2020;22(1):181. Via PubMed. doi.org/10.3390/ijms22010181
7. Turner EH, Loftis JM, Blackwell AD. Serotonin a la carte: supplementation with the serotonin precursor 5-hydroxytryptophan. Pharmacology & Therapeutics. 2006;109(3):325–338. Via PubMed. doi.org/10.1016/j.pharmthera.2005.06.004
8. Shaw K, Turner J, Del Mar C. Tryptophan and 5-hydroxytryptophan for depression. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2002;(1):CD003198. Via PubMed. doi.org/10.1002/14651858.CD003198
9. Meloni M, Puligheddu M, Carta M, et al. Efficacy and safety of 5-hydroxytryptophan on depression and apathy in Parkinson's disease: a preliminary finding. European Journal of Neurology. 2020;27(5):779–786. Via PubMed. doi.org/10.1111/ene.14179
10. Esposito M, Precenzano F, Sorrentino M, et al. A Medical Food Formulation of Griffonia simplicifolia/Magnesium for Childhood Periodic Syndrome Therapy. Journal of Medicinal Food. 2015;18(8):916–920. Via PubMed. doi.org/10.1089/jmf.2014.0113
11. Bijwerkingencentrum Lareb. Zenuwschade door gebruik van voedingssupplementen met vitamine B6. 11 november 2024. lareb.nl

Deze pagina is informatief bedoeld en vervangt geen medisch advies. Gebruikt u medicijnen, overleg dan met uw arts of apotheker voordat u een supplement gebruikt. Houdt somberheid of slapeloosheid langer dan twee weken aan, neem dan contact op met uw huisarts.